Sitede ara

ÇALIŞMA ALANLARI

Stalk Kavramına Yakın Bir Bakış: Merak Mı, Bağımlılık Mı?

✧

Sosyal medyada stalk yapmak bir bağımlılık mı yoksa merak mı? Ayrılık sonrası stalk davranışı, yas süreci ve sanal benlik üzerine psikolojik bir inceleme.

Stalk, stalklamak, stalker… Günümüzde dijital ilişkilerin yaygınlaşmasıyla birlikte bu kavramları günlük hayatımızda sıkça duymaya ve kullanmaya başladık. Sosyal medyanın hayatımızın merkezine yerleşmesi, ilişki dinamiklerimizi de doğrudan etkiliyor.

Peki, stalklamak sağlıksız bir durumun belirtisi mi yoksa teknolojinin getirdiği doğal bir süreç mi? Stalk yapmak bizi neyden korur, neye sebep olur? Bu davranışın arkasındaki psikolojik süreçleri birlikte inceleyelim.

Stalk Nedir?

"Stalk" kelimesi dilimize İngilizceden geçmiş bir kavramdır. Sözlük karşılığı genel hatlarıyla “sessizce yaklaşmak, gizlice sokulmak, sinsice izlemek” anlamlarına gelir.

Oxford Sözlüğü stalk eylemini, birine istenmeyen veya saplantılı bir ilgiyle sıkıntı vermek olarak tanımlar.Siberstalking (Cyberstalking) ise bir kişiyi taciz etmek ya da korkutmak amacıyla elektronik iletişim yöntemlerinin ve sosyal medyanın tekrar tekrar kullanılmasıdır. Siberstalker ifadesi, başka bir kişinin çevrimiçi etkinliklerini adım adım izleyen kişiye verilen isimdir.

Günümüzde ise stalk; sanal ortamda bir kişinin profilini yakından takip etme veya ona dair detaylı bilgi edinmek için iz sürmenin dijital dünyadaki rutin ve olağan karşılanan bir karşılığı haline gelmiştir.

Neden Stalk Yaparız?

Kelime iz sürme anlamı bağlamında ele alındığında, stalkerın amacının bir şey aramak olduğu ya da şüphe ettiği bir şeyin doğru ya da yanlışlığını anlama çabası olduğunu göstermektedir. Kelime aslında eylemin keyfi yapılmadığını, içerisinde merak unsuru barındırdığını göstermektedir. Bu sebeple stalk yapmanın temel nedenlerinden birinin merak duygusu olduğunu söylemek yanlış olmaz.

Kimi merak ediyoruz? Sevgilimizi, eski sevgilimizi, patronumuzu, özendiğimiz ya da nefret ettiğimiz birini… Bu sayılan ya da sayılamayanların hepsi ayrı güdüler ve ihtiyaçlarla merak edilmektedir; burada önemli olan kişinin neden bu kişiyi merak ettiğine dair ihtiyacını anlayabilmesidir.

Gerçek Hayatta İz Sürmek vs. Siber Stalk

Gerçek hayatta birinin gittiği yerleri takip etmek veya özel alanına müdahale etmek toplumsal yaşamda rahatsızlık yaratırken, aynı eylemi sosyal medya üzerinden yaptığımızda dijital anonimlik nedeniyle kendimizi haklı görüyor ve endişe duymuyoruz. Sosyal ağlar, gerçek hayatta sınır ihlali sayılacak davranışları olağanlaştırmaktadır.

Ayrılık Sonrası Stalk ve Yas Süreci

Stalk davranışının en yoğun görüldüğü durumların başında biten ilişkiler ve platonik süreçler gelir. Gerçek hayatta temas kuramadığımız kişilerle dijitalde temasta kalma arzusu, temel iletişim ihtiyacımızdan kaynaklanır.

Aşık olduğumuzda beyinde salgılanan dopamin, bir tür nörokimyasal ödül mekanizması çalıştırır. Ayrılık sonrasında bu akışın kesilmesiyle birey, zihnindeki teması sürdürmek için stalk eylemine yönelebilir. Ancak stalklamak ayrılık sürecinin sonrasında gerçekleştiğinde, yeni yaşama uyum sağlamayı zorlaştıran en önemli etkenlerden birisi olarak göze çarpar.

Biten bir ilişkinin, arkadaşlığın veya işin ardından doğal bir yas süreci başlar. Yasın en öncelikli adımı, geride bırakılan unsurla teması kesmektir. Stalk yapmak ise bu süreci şu şekillerde sekteye uğratır:

  • Erişilebilir olmayanı dijitalde erişilebilir kılar.
  • Zihinsel ve duygusal bağın kopmasını engeller.
  • Kişinin yeni yaşama uyum sağlama sürecini geciktirir.

Eski partnerin çevrimiçi durumunu, gittiği yerleri veya arkadaşlarını takip etmek, ilişkiyi tek taraflı olarak sürdürmek anlamına gelir ve olağan yas sürecinin başlamasını engeller.

Stalklanmanın Psikolojisi: Sanal Benlik ve Onay İhtiyacı

Peki, madalyonun diğer yüzünde ne var? Sürekli izlenen, takip edilen ve gözetlenen taraf için bu durum ne anlama geliyor? Stalk sadece izleyenin eylemiyle sınırlı kalmıyor; stalklanan kişinin dijital dünyada kurduğu kimliği ve onay arayışını da doğrudan şekillendiriyor.

Beğenilmek, onaylanmak ve kabul görmek insanı duygusal anlamda besleyen araçsal doyumlar olarak değerlendirilebilir. Yaşamın her aşamasında sosyalleşme sürecini sürdüren birey, sosyal ağların yaygınlaşmasıyla birlikte bu ihtiyacını dijital platformlara taşımıştır.

Erving Goffman’ın (2014) performans/temsil kavramları hatırlanacak olursa; bireyin benliğini bir çerçeveye oturtarak sunduğu söylenebilir. Kişi, gözetlendiğini bilerek sanal benliğini oluşturur. Dışa vurduğu paylaşımların başkaları tarafından takip edildiğinin farkında olduğu için, izlenmesini istediği içerikleri bu bilinçle seçer.

Gözetlenen konumunda olan birey; aldığı beğeniler, yorumlar ve etkileşimlerle bu sanal benlik üzerinden duygusal tatmine ulaşır.

Sanal ve Gerçek Benlik Arasındaki Dengeyi Korumak

Teknolojinin hızla geliştiği ve sosyal ağların yaşamımızın her yönünü kuşattığı günümüzde, sanal dünyanının en etkili iletişim kanallarından biri olduğunu söylemek yanlış olmaz. Ancak tüm sosyal ilişkileri sanal ağlar aracılığıyla gerçekleştirmek, kişiyi kendi gerçekliğinden uzaklaştırma tehlikesi taşır.

Günümüzde "sosyal medyayı tamamen bırakın" gibi bir tavsiye vermek gerçekçi bir seçenek değildir. Bunun yerine, bu ağların içinde kendi gerçek benliğimizle ne kadar bağlantıda kaldığımızı zaman zaman sorgulamak daha olası bir hedeftir. Stalkı gündelik yaşamın bir rutininden çıkarmak ve bize zarar verdiği noktada "dur" diyebilmek önem taşır.

Gerçek benliğiniz ile sanal benliğiniz arasındaki farkın açılmaması dileğiyle…

 
☎
Bu Sitede, kullanıcı deneyimini geliştirmek ve internet sitesinin verimli çalışmasını sağlamak amacıyla çerezler kullanılmaktadır. Daha fazla bilgi için çerez politikamızı okuyun.